Kort antwoord
Bij een schakelaar met 3 standen adviseert Milieu Centraal: stand 1 als je niet thuis bent, stand 2 als je wel thuis bent (ook ’s nachts) en stand 3 tijdens koken en douchen. Bij 2 standen: standaard op 1 en op 2 bij koken en douchen. Zet hem altijd op de hoogste stand als er veel mensen zijn, als de was binnen hangt of als er binnen gerookt wordt. En zet de ventilatie nooit uit: dat mag volgens Milieu Centraal alleen bij onderhoud of als de overheid bij een ramp adviseert ramen en deuren te sluiten.
Hoe mechanische ventilatie werkt
Ongeveer 4 van de 10 huizen in Nederland hebben volgens Milieu Centraal een centraal mechanisch afvoersysteem. Je herkent het aan ronde ventielen in het plafond of de muur van keuken, badkamer en wc. Een ventilatiebox, meestal in dezelfde ruimte als de cv-ketel, zuigt via die ventielen voortdurend lucht af naar buiten. Daardoor stroomt verse lucht vanzelf naar binnen via roosters of klepramen in woonkamer en slaapkamers.
Dat betekent twee dingen. De afzuiging werkt alleen als er lucht kan binnenkomen: roosters en klepraampjes moeten open. En de lucht moet door het huis kunnen stromen: onder binnendeuren moet volgens Milieu Centraal minstens 1,5 centimeter ruimte zitten, of er moet een rooster in de deur of tussenmuur zitten.
Welke stand wanneer?
| Situatie | Schakelaar met 3 standen | Schakelaar met 2 standen |
|---|---|---|
| Niemand thuis | Stand 1 | Stand 1 |
| Thuis, ook ’s nachts | Stand 2 | Stand 1 |
| Koken of douchen | Stand 3 | Stand 2 |
| Veel mensen in huis, was binnen drogen, roken | Hoogste stand | Hoogste stand |
| Onderhoud of rampadvies «ramen en deuren dicht» | Uit | Uit |
Sommige schakelaars hebben een vierde knop, waarmee je de ventilatie voor een bepaalde periode harder zet. Heb je die niet, zet de stand dan zelf terug: de GGD Haaglanden noemt dat de knop na koken of douchen na een half uur weer terug kan. Milieu Centraal raadt aan de installateur of onderhoudsmonteur te vragen hoe jouw systeem werkt en om een gebruikershandleiding.
Nooit uitzetten. Milieu Centraal: zet de mechanische ventilatie nooit uit, behalve bij onderhoud of bij een ramp waarbij de overheid adviseert ramen en deuren te sluiten. Doe dat dan door de stekker van de ventilatie-unit uit het stopcontact te trekken of de schakelaar in de meterkast om te zetten. Plak een sticker bij de juiste groep, zodat je hem snel vindt.
Waarom stand 2 als je thuis bent
Mensen produceren vocht en CO2, vooral ’s nachts in slaapkamers. Stand 1 is bedoeld voor een leeg huis. Met een CO2-meter zie je of je genoeg ventileert: Milieu Centraal noemt als richtlijn dat de luchtkwaliteit tussen 750 en 1200 ppm beter kan en dat de lucht boven de 1200 ppm ongezond is.
Voorbeeld: een doordeweekse dag
Aangenomen situatie: een gezin met een 3-standenschakelaar, overdag niemand thuis.
- 07.00–07.45: douchen → stand 3; daarna een half uur laten nadraaien.
- 08.30–17.00: niemand thuis → stand 1.
- 17.00–18.00: koken → stand 3, afzuigkap aan.
- 18.30–07.00: thuis, ook ’s nachts → stand 2. Hangt de was binnen? Dan zolang op de hoogste stand.
Voorbeeld met aangenomen tijden, op basis van het advies van Milieu Centraal en de GGD Haaglanden.
Handig: een extra schakelaar en een CO2-meter
Zit de schakelaar alleen in de keuken, dan vergeet je hem makkelijk bij het douchen. Milieu Centraal raadt aan dan een extra, eventueel draadloze, schakelaar in de badkamer te laten aanleggen, zodat je de ventilatie vanuit de badkamer harder kunt zetten, bij voorkeur een die dat voor een bepaalde periode doet.
Wil je weten of je standen goed kiest, koop of leen dan een CO2-meter en zet die een tijdje in de woonkamer en de slaapkamers. Volgens Milieu Centraal is de ventilatie goed als de CO2 onder de 750 ppm blijft, kan het beter tussen 750 en 1200 ppm en is de lucht boven de 1200 ppm ongezond. Kijk vooral ’s ochtends in de slaapkamer en als er veel mensen in een kamer zijn.
Onderhoud: ventielen, motor en kanalen
Onderhoudsschema volgens Milieu Centraal
- Minstens 1 keer per jaar: roosters en ventielen goed schoonmaken.
- Elke 2 jaar: onderhoud aan de motor.
- Elke 8 jaar: de afvoerkanalen laten reinigen.
Technische noot: ventielen niet verdraaien. De ventielen in keuken, badkamer en wc zijn bij de installatie ingeregeld: de opening bepaalt hoeveel lucht er per ruimte wordt afgezogen. Als je een ventiel schoonmaakt, markeer dan de stand of draai hem niet, en zet hem terug in hetzelfde ventiel. Verwisselde of verdraaide ventielen kunnen de verdeling over de ruimtes verstoren.
Zuiniger en stiller ventileren
Sinds 1 januari 2016 hebben nieuwe ventilatie-units een energielabel. Het zuinigste label is A+; units voor mechanische ventilatie hebben volgens Milieu Centraal meestal label C of B. Op het label staat ook het geluidsniveau: maximaal 45 dB, en voor units die in 2018 of later op de markt kwamen maximaal 40 dB.
- Winddrukgeregelde roosters voorkomen volgens Milieu Centraal tocht bij harde wind door een constante luchtstroom.
- CO2-sensoren laten het systeem automatisch meer of minder ventileren op basis van de luchtkwaliteit.
- Luchtdicht bij isoleren: dicht naden en kieren, dan bepaal jij de luchtstroom en niet de wind.
Klachten en huurwoningen
Schimmel, vocht of tocht kunnen volgens Milieu Centraal wijzen op slechte ventilatie. Werkt de afzuiging slecht (het velletje wc-papier wordt niet aangezogen), controleer dan eerst of de roosters open zijn en de ventielen schoon. Heb je een collectief systeem in een huurcomplex, meld klachten dan bij de verhuurder, eventueel samen met andere huurders. Huurders kunnen met vragen ook terecht bij de Woonbond.
Veelgestelde vragen
Mag de mechanische ventilatie ’s nachts op stand 1?
Bij een 3-standenschakelaar adviseert Milieu Centraal stand 2 als je thuis bent, ook ’s nachts. Bij 2 standen is stand 1 de standaard.
Mag ik de ventilatie uitzetten om energie te besparen?
Nee. Milieu Centraal zegt dat uitzetten alleen mag bij onderhoud of bij een ramp. Zuiniger ventileren kan met een zuinige unit, winddrukgeregelde roosters of CO2-sturing.
Hoe lang op de hoogste stand na het douchen?
De GGD Haaglanden noemt 15 tot 30 minuten of tot de ruimte niet meer vochtig is.
Hoe vaak moet ik de ventielen schoonmaken?
Minstens 1 keer per jaar, volgens Milieu Centraal. De motor heeft elke 2 jaar onderhoud nodig en de kanalen moeten elke 8 jaar worden gereinigd.
Bronnen
- Milieu Centraal. Ventilatie met mechanische afvoer: standen, nooit uitzetten, onderhoud, energielabel, roosters, CO2-sensoren.
- Milieu Centraal. Natuurlijke ventilatie: CO2-richtlijnen.
- GGD Haaglanden. Ventileren en Voorkom vocht en schimmel in huis.
Volgende stap
